Leefbaarheid en sociale samenhang

 Trends en ontwikkelingen

Cultuur
Cultuurdeelname stimuleert participatie en helpt mensen bij zingeving. Dit draagt bij aan leefbaarheid, sociale samenhang en preventie van zorg. Om dit te bereiken wordt in de Cultuurvisie onder meer ingezet op het verbreden van het doelgroepbereik en wordt de samenhang tussen cultuuraanbieders en andere maatschappelijke organisaties gestimuleerd.

Cultuurregio Twente
Op regionaal niveau werken de veertien Twentse gemeenten samen in de cultuurregio, de gemeente Wierden is hier onderdeel van. Er is een uitvoeringsprogramma opgesteld voor 2023-2028 waarin de volgende gewenste effecten zijn opgenomen:
- Versterken van toegankelijk en innovatief cultureel aanbod voor alle inwoners van Twente;
- Aantrekken, ontwikkelen en behouden van talenten voor de regio;
- Positieve bijdrage van het Bruto Twents Geluk;
- Meer Twentse samenwerking zowel binnen als buiten het culturele veld (bijvoorbeeld sociaal domein en toerisme);
- Nieuwe kansen voor cofinanciering vanuit Rijk, provincie en fondsen;
- Positionering en profilering van Twente.
Momenteel wordt er al vooruit gekeken naar de periode vanaf 2028.

Cultuureducatie
In 2025 is er een nieuwe periode ingegaan voor cultuureducatie. Dit betekent dat er voor de schooljaren 2025/2026 tot en met 2028/2029 een nieuw programma is opgesteld. In dit programma maken basisschoolleerlingen kennis met de verschillende disciplines van cultuur, bijvoorbeeld dans, muziek, toneel en erfgoed. In dit programma worden zowel lokale als regionale cultuuraanbieders betrokken. De cultuureducatie is opgesteld samen met scholen en de bovenschoolse cultuurcoördinator (combinatiefunctionaris). De bovenschoolse cultuurcoördinator voert de coördinatie van het plan uit. Cultuureducatie wordt gefinancierd door bijdragen van de gemeente, scholen, Provincie Overijssel en Rijnbrink.

Cultuurmakelaar
In januari 2025 is een nieuwe cultuurmakelaar gestart. Een cultuurmakelaar ondersteunt en stimuleert culturele ontwikkelingen. Deze functie wordt betaald uit de Brede Regeling Combinatiefuncties/GALA-budget (Gezond en Actief Leven Akkoord) en een provinciale subsidie. De huidige cultuurmakelaar heeft als doel om de huidige cultuurvisie te herijken en de bestaande uitvoeringsagenda af te ronden. Het is nog niet bekend of er voor 2027 een nieuwe provinciale subsidie beschikbaar komt. Ook is het nog niet bekend of de combinatiefunctionaris is opgenomen in het AZWA.

Subsidie voor (boven)lokale culturele initiatieven
In de NMB 2024-2027 is tijdelijk budget voor de realisatie van culturele projecten met (boven)lokale uitstraling toegekend voor 2024, 2025 en 2026. Bij het vaststellen van de NMB 2025-2028 is deze met nog een jaar verlengd. In het afgelopen jaar is uit dit budget bijgedragen aan het opzetten van het PUUR-orkest bij Harmonie Sint-Jan en het aanschaffen van Deense eiken voor de bouw van een nieuwe zomp bij Enters Erfgoed. Door te bouwen aan een nieuwe zomp blijft het ambacht behouden.

Zorgplicht bij de bibliotheek
De Wet stelsel openbare bibliotheken (Wsob) regelt de 5 maatschappelijke functies van bibliotheken. Dit zijn:

• kennis en informatie beschikbaar stellen;
• mogelijkheden bieden voor ontwikkeling en educatie;
• stimuleren om te lezen;
• ontmoetingen en debatten organiseren;
• mensen laten kennismaken met kunst en cultuur.

Op 1 januari 2026 is middels een wijziging van de Wsob vastgelegd dat gemeenten en provincies moeten zorgen voor voldoende en volwaardige bibliotheken. Deze wijziging heet de Zorgplicht. Zo wordt vastgesteld  dat elke bibliotheek een bijdrage levert aan de persoonlijke ontwikkeling van mensen. Dit zorgt er bijvoorbeeld voor dat mensen meer gaan lezen. Ook stopt leren niet na afronding van het onderwijs, maar gaat een leven lang door. Bronnen en informatie zijn toegankelijk via de openbare bibliotheek. De Zorgplicht is er voor om de toegang tot bibliotheken te waarborgen voor iedereen. Hierbij wordt verwacht dat de gemeente, in samenwerking met de bibliotheek, een meerjarenplan opzet om de activiteiten van de bibliotheek te waarborgen en te kunnen verstevigen. De bibliotheken in Wierden en Enter voldoen aan de vijf maatschappelijke functies. Er wordt gekeken naar wat nog verstevigd kan worden. Hiervoor heeft de gemeente vanuit het Rijk een eenmalige uitkering ontvangen. Of dit voor 2027 extra kosten met zich meebrengt, is nog niet duidelijk.

Samenwerken in de wijk
Fysieke omgeving:
De gemeente wil dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig kunnen leven en wonen in een voor hen passende woning. Daarnaast wil de gemeente Wierden een toegankelijke, inclusieve & gezonde samenleving realiseren door wijkbewoners zeggenschap te geven over de eigen leefomgeving. Dit bereiken we door inwoners op wijkniveau uit te nodigen om vanuit gezamenlijke noaberschap en harmonie in de gemeenschap vorm te geven aan aanbod van voorzieningen en activiteiten in de wijk en aan inrichting en gebruik van de openbare ruimte.
Als eerste stap wordt er per wijk een inventarisatie gemaakt van de wijk en haar eigenschappen en voorzieningen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van het model "Positieve Gezondheid en Leefomgeving" van het Louis Bolk Instituut. Het uiteindelijke doel is het versterken en stimuleren van activiteiten en voorzieningen voor mensen met een ondersteuningsbehoefte, zodat zij actief kunnen blijven deelnemen aan de maatschappij. Deze werkwijze is in 2021 opgestart. Jaarlijks worden er 1 á 2 wijkscans uitgevoerd. De resultaten van deze scans worden meegenomen tijdens de ontwikkelingen in het fysieke domein.

Welzijn en zorg in de wijk
Om zoveel mogelijk inwoners preventief te bereiken en gezondheidsachterstanden terug te dringen betalen we vanuit de GALA-middelen (t/m 2026) en AZWA (vanaf 2027) de verdere verbetering van de domein overstijgende samenwerking tussen professionals in onze wijken. Dit doen we door het uitvoeren van de pilot "Samenwerken in de wijk". Binnen deze pilot werken professionals uit het voorveld (b.v. welzijnswerk) en de geïndiceerde zorg samen. Met deze werkwijze wordt verwacht dat er effectiever geopereerd kan worden in het gericht aanbieden van gelegenheid tot ontmoeten en verbinden binnen een buurt, alsmede de samenwerking tussen het voorliggend veld en de aanbieders van formele zorg verder te versterken. Daarbij staat het gedachtegoed van Positieve Gezondheid centraal.
Uiteindelijk doel voor onze inwoners is dat zij dichtbij huis op een laagdrempelige manier aanbod vinden dat past bij hun behoefte en dat ze waar nodig ondersteund worden om prettiger en gezonder te leven.

Ontmoetingsplekken
Samen met de formele en informele (zorg)organisaties zoeken wij naar mogelijkheden voor het verder ontwikkelen van dagbesteding zonder indicatie. Dit willen we combineren met de doorontwikkeling van een brede inloopvoorziening. We zetten ons in Wierden en Enter in op de ontwikkeling van een brede inloop om tegemoet te komen aan de behoefte van inwoners aan ontmoeting en lichte ondersteuning. Hierdoor dragen we bij aan de kwaliteit van leven van onze inwoners en stellen we zorg op indicatie waar mogelijk uit. In 2025 is een sociale huiskamer opgestart aan de dr. Beensweg in Wierden en de ontmoetingsplek 'Marktpraat' in het centrum van Wierden. Dit zijn plekken waar inwoners op een laagdrempelige manier elkaar kunnen ontmoeten.

Indexatie subsidies
In de subsidieaanvragen van 2026 is door de voorveldpartners een hogere indexering gehanteerd dan de indexering die de gemeente heeft toegepast. Dit had te maken met de stijgende loon- en materiaalkosten. Hierdoor ontstaat er een verschil tussen de aanvragen en het subsidieplafond van de gemeente. Omdat de gemeente wil dat het aantal uren wordt behouden om wachtlijsten te voorkomen, is besloten om voor het jaar 2026 extra incidentele gelden toe te voegen aan het huidige subsidiebudget. Om er voor te zorgen dat alle activiteiten weer uitgevoerd kunnen worden in 2027 is het noodzakelijk dat de incidentele middelen uit 2026 voor 2027 structureel gemaakt worden.