Actiepunten
Wierdens plan Landelijk Gebied
De gemeente werkt aan een eigen Wierdens plan voor het landelijk gebied, samen met de agrariërs in onze gemeente. Na een gezamenlijke voorverkenning, waarin met een team van experts de trends en de huidige situatie van de agrarische sector in de gemeente Wierden in beeld zijn gebracht wordt een verdiepende verkenning uitgevoerd. De resultaten van deze vormen de basis voor het programma landelijk gebied waarin naast maatschappelijke doelen ook aandacht is voor (economische) uitvoerbaarheid en een strategie en aanpak voor uitvoering.
Daarnaast spelen de volgende plannen en processen:
- Samenwerking in de regio: Via de Groene Metropool Twente, de Land Bouwers, samenwerkingsverband Sallandse Heuvelrug & Twents Reggedal en Leader, alsmede met onze (keten-)partners om gezamenlijk bovenstaande opgaven op te pakken. We werken in clusterverband (TVOP West Twente) ook samen met buurgemeenten;
- Boerenperspectief Overijssel en Erfcoach Overijssel: Via Boerenperspectief Overijssel en Erfcoach Overijssel wordt met ondernemers en bewoners nagedacht over de toekomst van hun erf. Boerenperspectief Overijssel richt zich op de agrariër, waarbij Erfcoach Overijssel zich (ook) richt op niet-agrariërs. Tot 1 oktober 2026 is er sprake van een pilot om boerenperspectief en erfcoach Overijssel samen op te laten lopen. Deze pilot zal vervolgens worden geëvalueerd;
- Samen werken aan waterbeschikbaarheid: Als vervolg op project Interbestuurlijk Programma Vitaal Platteland uitvoeren van een pilot in Enterbroek voor het bereiken van een toekomstbestendig watersysteem, bewust bodemgebruik en toekomstbestendige agrarische bedrijven. Dit voeren we samen uit met agrariërs en het waterschap. Ook wordt er samen met o.a. agrariërs, Vitens en het waterschap een 3 jaar durende pilot in Notter gedaan gericht op berging/vasthouden en aanvoer van water;
- Mono-mestvergisting: Na een eerdere verkenning naar mogelijkheden van het vormen van clusters van agrarische bedrijven met mono-mestvergisters op erven gecombineerd met een centrale opwerkinstallatie (hub) voor de productie van groen gas, is een bredere verkenning uitgevoerd naar andere mogelijkheden (en voor en nadelen), zoals een (collectieve) buurtmonomestvergister of grootschalige monomestvergister buiten de gemeente. Bij deze verkenning zijn naast agrariërs ook Cogas en Rabobank betrokken. Het vervolg van de mono-mestvergisting in Wierden wordt integraal afgestemd meegenomen bij de ontwikkeling van het Wierdens plan landelijk gebied.
- Beschikbaarheid van grond is een belangrijke randvoorwaarde voor boeren en het bereiken van maatschappelijke doelen. Analyse van gronddruk, grondprijzen en grondgebruik maken onderdeel uit van de verkenning voor het Wierdens plan landelijk gebied. Ook mogelijkheden om meer grip op grond te krijgen en hoe dit kan worden georganiseerd worden onderzocht.
- Zuinig en slim omgaan met stoffen en materialen maakt onderdeel uit van verduurzaming. Dit geldt niet alleen voor individuele agrarische bedrijven, maar ook op gebiedsniveau ('circulair terreinbeheer'). We onderzoeken via pilots samen met agrariërs hoe organische reststromen, zoals bermgras, kunnen bijdragen verbetering van de bodem.
Eenmalige lasten jaarlijks in 2027 en 2028 € 50.000.
Geluidsscherm A1
De gemeente Wierden faciliteert al jaren een initiatiefgroep in Enter om te komen tot een geluidswerende voorziening bij Enter Oost. De ondersteuning wordt geboden in ambtelijke capaciteit voor o.a. het overleg met Rijkswaterstaat en de Provincie. Daarnaast heeft de gemeente Wierden afgelopen jaren geld gereserveerd voor de financiering van deze maatregel (totaal € 500.000). Het overleg over de financiering en realisatie van de voorziening/het scherm is nog gaande. Vanuit Wierden is het initiatief genomen om gezamenlijk met de Overijsselse gemeenten langs de A1 en de provincie een verzoek voor een voorverkenning voor een verkenning van een Duurzaamheidsroute langs de Rijksweg A1. Dit verzoek is in het voorjaar van 2026 ingediend. Dit in het kader van de Rijksregeling Opwek Energie op Rijksgronden (OER). Hierin zal onder andere de mogelijkheid van een geluidswerende zonnewand bij Enter Oost verkend worden.
Landschap: aanleg, beheer en onderhoud
De afgelopen jaren is via verschillende regelingen zoals Groen Blauwe diensten, Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving (KGO) en boomdeeldagen geïnvesteerd in het herstel en nieuwe aanleg van landschapselementen (bv houtwallen, poelen en bosjes). Met eigenaren van gronden waar deze landschapselementen op liggen werden langjarige overeenkomsten (vaak 21 jaar) gesloten, waarmee beheerskosten worden vergoed. De provincie heeft 75% van het budget gesubsidieerd. In 2027 lopen de eerst-gesloten overeenkomsten af. Deze worden met enkele jaren verlengd tot aan 2030, wanneer het gros van de overeenkomsten afloopt. Om te voorkomen dat het behoud van deze voor biodiversiteit en voor de landschappelijke waarde van het buitengebied belangrijke landschapselementen onder druk komt te staan moeten nieuwe budgetten beschikbaar komen. De uitvoering van deze regeling loopt (overwegend) via de Stichting Groene en Blauwe Diensten Overijssel, die is voortgekomen uit Landschap Overijssel en LTO. Het is goed mogelijk dat de komende jaren in het kader van de zoektocht naar nieuwe verdienmodellen voor agrariërs, budgetten beschikbaar gaan komen voor het uitvoeren van ecosysteemdiensten en het verbeteren en versterken van groen-blauwe dooradering (hoogstwaarschijnlijk op agrarische grond). Daarnaast liggen landschapselementen op particuliere gronden (van niet-agrariërs). Als geen budget beschikbaar komt voor de aanleg en/of onderhoud van landschapselementen ontstaat het risico dat deze uit het landschap verdwijnen, wat ten koste gaat van zowel landschappelijke kwaliteit als biodiversiteit.
De totale waarde van de nu nog lopende contracten in Wierden is, inclusief organisatiekosten en indexering, circa € 5 miljoen. In de periode 2030 tot 2040 lopen jaarlijks telkens een deel van contracten af. In 2030 lopen contracten af met een contractwaarde van circa 1 miljoen. Om contracten die dan aflopen te kunnen verlengen verwachten wij dat, uitgaande van een multiplier van 4, voor de gemeentelijke cofinanciering een bedrag € 250.000 nodig is.
Daarnaast heeft de gemeente via het project Baanbrekend Landschap in het verleden geholpen bij aanplant-en onderhoudswerkzaamheden in het landschap. Via dit project werden mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt ingezet voor deze werkzaamheden om zo mentaal en fysiek fitter te worden en werkritme op te doen (positieve gezondheid). Sinds 2023 lukte het in de praktijk niet meer om een ploeg van Baanbrekend Landschap met voldoende mensen in te zetten. Voor die tijd werd de werkgroep Baanbrekend Landschap onder meer ingezet in Notter-Zuna. Hier zetten inwoners zich op vrijwillige basis in voor onder meer het realiseren en/of onderhouden van landschapselementen in het gebied. Na het wegvallen van de werkgroep heeft de gemeente Wierden gezocht naar een manier waarop wij op een andere wijze invulling kunnen geven aan ondersteuning van deze vrijwilligersgroepen. Wij onderzoeken of het project Baanbrekend Landschap een doorstart kan maken. Uit verkennende gesprekken blijkt dat met meer en andere doelgroepen moet worden gewerkt om een doorstart mogelijk te maken. Daarvoor is ook een andere opzet, begeleiding, organisatie en financiering nodig. Gelet op eerdere positieve ervaringen en de bijdrage aan positieve gezondheid blijven wij onderzoeken of en op welke wijze Baanbrekend landschap op een haalbare manier duurzaam kan worden voortgezet. Daarnaast kijken wij op welke wijze het landschapsonderhoud duurzaam vorm kunnen geven. Dit maakt ook onderdeel uit van het Wierdens plan voor het landelijk gebied.
Eenmalige lasten 2029 € 250.000.