Trends en ontwikkelingen
Maatschappelijke Agenda
De Maatschappelijke Agenda 2022-2026 is onze leidraad voor het beleid in het sociale
domein. In 2022 is de Maatschappelijke Agenda uitgewerkt in een Uitvoeringsplan dat we
jaarlijks actualiseren. We voeren de acties o.b.v. de Maatschappelijke Agenda als gemeente
deels zelf uit, maar een groot deel van de uitvoering ligt ook bij maatschappelijke
organisaties. Zij werken samen om zo goed mogelijk bij te dragen aan het welzijn van en de
zorg voor onze inwoners.
Het overkoepelende doel van onze Maatschappelijke Agenda is om, ook op termijn, de
ondersteuning van zorg voor onze inwoners kwalitatief goed én betaalbaar te houden. Dit is
een grote uitdaging in een tijd van vergrijzing, groeiende problematiek bij onze inwoners,
personeelskrapte en inflatie. Toch zetten we ook in 2026 en verdere jaren in op goede zorg
en meer preventie door het stimuleren van de eigen kracht van inwoners, waar nodig met
ondersteuning van onze maatschappelijke organisaties.
In 2026/2027 gaan we de Maatschappelijke Agenda actualiseren. Hierbij zullen we in een
interactief proces met onze inwoners, maatschappelijke partners en de politiek de doelen en
resultaten van de Maatschappelijke Agenda 2022-2026 evalueren. De uitkomsten van deze
evaluatie vormen, samen met de landelijke afspraken en regels, de basis voor de
Maatschappelijke Agenda voor de komende jaren.
Van zorg naar preventie
In landelijke akkoorden tussen rijk, gemeenten en zorgverzekeraars wordt steeds meer
ingezet op de transformatie van zorg naar preventie. Dit gebeurt o.a. in het Integraal
Zorgakkoord (IZA) met als onderdeel het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en de
latere aanvullingen hierop: het Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord (AZWA) en het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (HLO). Het doel van deze akkoorden is om inwoners gezond en de zorg betaalbaar te houden, door in zorg en welzijn meer integraal, domeinoverstijgend en meer preventief te gaan werken. Deze beweging past één op één in de lijn die wij als gemeente Wierden al hadden ingezet met onze Maatschappelijke Agenda. Werken aan preventie in het sociaal domein is hiermee een kerntaak van de gemeente geworden.
IZA, GALA, AZWA en HLO
In het kader van het IZA moeten gemeenten regionaal meer samenwerken met o.a.
gezondheidszorg en zorgverzekeraars. De doelen die we daarbij nastreven en activiteiten
die we daarvoor ondernemen liggen vast in het Regioplan Twente via de regionale samenwerkingsovereenkomst Twentse Koers (zie hierna).
Het GALA heeft als doel dat we lokaal zorgen voor meer integrale samenwerking aan
gezondheid en preventie.
In 2025 zijn op landelijk niveau in aanvulling op het IZA het Aanvullend Zorg en Welzijn
Akkoord (AZWA) en het Hoofdlijnenakkoord (HLO) opgesteld. In het najaar van 2025 heeft de VNG namens de gemeenten ingestemd met het AZWA en het HLO. In het AZWA is afgesproken dat elke gemeente zorgt voor de beschikbaarheid van preventieve basisfunctionaliteiten voor inwoners. Denk hierbij aan aanbod voor valpreventie, tegengaan overgewicht, sociaal verwijzen, kansrijke start en laagdrempelige steunpunten. Ook zijn doelstellingen op de langere termijn afgesproken.
De ouderenzorg valt voor een groot deel onder de Wet Langdurige Zorg en is daarmee geen verantwoordelijkheid van de gemeente. Maar ook in het HLO is afgesproken om de sociale basis in gemeenten te versterken door in te zetten op meer ondersteuning van vrijwilligers en mantelzorgers. Daardoor zijn we als gemeente ook partner in het behalen van de doelen van het HLO.
De regionale en lokale beleidslijnen IZA en GALA van het rijk worden tot en met 2026 nog bekostigd door inzet van specifieke uitkeringen (SPUKs) met aanvullingen hierop vanuit het AZWA en HLO. Vanaf 2027 gaat deze bekostiging helemaal over in het AZWA en HLO. Begin 2026 is nog niet duidelijk wat de definitieve (financiële) randvoorwaarden bij de uitvoering van het AZWA en HLO vanaf 2027 zullen zijn.
Twentse Koers
In Twente werken we al langer domeinoverstijgend samen aan preventieve activiteiten voor het welzijn en de gezondheid van onze inwoners. Sinds 2023 doen we dit op basis van de samenwerkingsovereenkomst Twentse Koers met als eigenaren de 14 Twentse gemeenten, de provincie, de zorgverzekeraar en zorgkantoor Menzis en de GGD. De Twentse Koers voert mede namens Wierden de regie op de regionale opgaven uit het IZA, AZWA en HLO.
Omdat de samenwerkingsovereenkomst Twentse Koers per 1-1-2027 afloopt, is deze in 2025 geëvalueerd. Uit deze evaluatie is gebleken dat de eigenaren de regionale domeinoverstijgende samenwerking en de rol van Twentse Koers hierbij zeer waarderen. Landelijk wordt deze samenwerking zelfs als voorbeeld gezien. Wél is in de evaluatie de wens uitgesproken om een nieuwe verdeling te maken tussen regionale en lokale opdrachten én om te onderzoeken of deze opdrachten duidelijker en efficiënter georganiseerd kunnen worden, bijvoorbeeld door een koppeling met SamenTwente. Dit moet medio 2026 leiden tot een bestuurlijk besluit over de regionale domeinoverstijgende samenwerking op welzijn en gezondheid vanaf 1-1-2027.
SamenTwente
Voor de taken van de GGD, Veilig Thuis Twente en OZJT (jeugdzorg) werken we in Twente samen binnen de gemeenschappelijke regeling SamenTwente. De GR SamenTwente heeft de afgelopen jaren te maken met dezelfde ontwikkeling als individuele gemeenten, nl. dat problematiek toeneemt en complexer wordt. Daarbij namen taken en kosten toe, maar de inkomsten bleven achter. Daarom is er binnen SamenTwente in 2024 een kerntakendiscussie gevoerd. Dit heeft in 2025 geleid tot keuzes door het AB SamenTwente t.a.v. de taken van SamenTwente en het ambitieniveau hierbij. SamenTwente heeft deze keuzes in 2025 in overleg met de gemeenten vertaald naar een Strategisch Programma 2026-2030.
Ondanks de scherpere keuzes die gemaakt worden door gemeenten en SamenTwente zal ook in 2027 de gemeentelijke bijdrage voor de taken van SamenTwente stijgen. Bijvoorbeeld door de toenemende problematiek onder inwoners, maar ook doordat er investeringen nodig zijn om de jeugdhulpregio beter te organiseren. Hierbij gaan de kosten voor de verwachte maatschappelijke baten - meer welzijn voor inwoners en minder zorgkosten - uit.
IZA-Transformatieplannen
In 2025 heeft het rijk op basis van het IZA tijdelijke middelen beschikbaar gesteld om de domeinoverstijgende samenwerking tussen gemeenten, welzijnsorganisaties en gezondheidszorg te bevorderen en deze domeinen te ondersteunen in de transformatie van zorg naar preventie en welzijn. Om aanspraak te maken op deze transformatiegelden moeten organisaties een gezamenlijk domeinoverstijgend transformatieplan opstellen dat aan strenge beoordelingscriteria voldoet en beoordeeld wordt door 1 of meerdere zorgverzekeraars. In 2025 hebben we in dit kader als gemeente in samenspraak met lokale organisaties bijgedragen aan de totstandkoming van het Transformatieplan Mentaal Gezond Twente en het Transformatieplan de Buurt als Ecosysteem. De uitvoering van beide transformatieplannen start in 2026 en zal doorlopen tot en met 2028. De gemeente ontvangt tijdelijke SPUKs van het rijk voor de uitvoering van deze plannen door voorveldorganisaties. Bij de start van de uitvoering is nog onduidelijk óf en hóe succesvolle onderdelen van deze plannen na afloop van de SPUKs worden bekostigd.
Geïndiceerde zorg en inkoop
We zetten in Wierden en Twente dus steeds meer in op het versterken van het voorveld en preventie om zwaardere zorg uit te stellen of te voorkomen. Dit zijn ontwikkelingen die meerjarige inzet vragen. Hier is alle reden toe, omdat we in Wierden, net als in andere gemeenten, de aantallen inwoners die zorg vragen en de complexiteit van de problematiek zien toenemen. Dit komt door allerlei ontwikkelingen in de maatschappij waar wij als gemeente maar beperkt grip op hebben. Denk aan vergrijzing, individualisering, negatieve effecten van sociale media etc. Dit alles vraagt ook in 2027 en verder om een adequate lokale en regionale uitvoeringsorganisatie voor de uitvoering van geïndiceerde zorg.
Jeugdzorg
Met ingang van 1 januari 2025 is de jeugdzorg in Twente opnieuw aanbesteed. Deze aanbesteding is in 2025 geïmplementeerd, waarbij bleek dat de voorwaarden voor de bekostiging voor gezinshuizen nog niet duidelijk was. Daarom is in 2025 de werkwijze t.a.v. gezinshuizen uit de eerdere jaren voortgezet en tegelijkertijd is er intensief overlegd met de gezinshuizen om tot werkbare afspraken onder de nieuwe aanbesteding te komen. Dit is eind 2025 gelukt, zodat vanaf 2026 gewerkt wordt volgens die nieuwe afspraken.
In 2026 wordt al vooruitgekeken naar de afloop van de lopende aanbestedingsperiode voor de jeugdzorg. Die afloop is deels per 1-1-2028 en deels per 1-1-2029. Voor daarna is de keuze om de huidige afspraken te verlengen of om opnieuw aan te besteden. Om deze keuze goed voor te bereiden en voldoende tijd te hebben voor de eventuele nieuwe aanbesteding dient deze keuze in 2026 gemaakt te worden.
Huishoudelijke ondersteuning
Met ingang van 1 januari 2024 hebben 12 Twentse gemeenten (met uitzondering van Rijssen-Holten en Almelo) gezamenlijk de Wmo maatwerkvoorziening Huishoudelijke Ondersteuning (HO) ingekocht. Onze gemeente is daartoe met tien HO aanbieders nieuwe overeenkomsten aangegaan per 1 januari 2024.
Gemeenten hebben sinds 2018 al te maken met voortdurend stijgende kosten voor HO. Redenen hiervoor zijn onder meer de stijgende tarieven na de inwerkingtreding van de Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) reële prijs Wmo 2015. Gemeenten zijn op basis van deze AMvB gehouden aan het betalen van een reële prijs voor Wmo diensten. De Cao voor HO-medewerkers heeft een verplichtend karakter binnen de AMvB en onze overeenkomsten. Jaarlijks wordt het uurtarief HO geïndexeerd volgens de bepalingen uit de overeenkomst.
Voor HO geldt op basis van landelijke regels nog steeds het abonnementstarief. Dit is voor veel inwoners relatief voordelig en heeft daarmee een aanzuigende werking. Het rijk is al langer van plan om het abonnementstarief te vervangen door een inkomens- en vermogensafhankelijke bijdrage. In 2025 is een wetsvoorstel hierover controversieel verklaard omdat het kabinet viel. De verwachting is dat áls het abonnementstarief wordt afgeschaft, dit de vraag naar HO via de gemeente zal drukken.
Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang
Voor Beschermd Wonen (BW) en Maatschappelijke Opvang (MO) is de gemeente Almelo centrumgemeente voor Wierden. Samen met Almelo, Hellendoorn, Rijssen-Holten, Tubbergen en Twenterand werken we aan goede opvang en begeleiding van inwoners die tijdelijk kampen met psychosociale problematiek.
Het Rijk is per 1 januari 2022 gestart met het traject om de verantwoordelijkheid voor BW verder te decentraliseren naar alle afzonderlijke gemeenten. De rijksbijdrage voor BW, die nu nog naar centrumgemeente Almelo gaat, zou vanaf 1 januari 2025 gedurende een periode van tien jaar landelijk worden herverdeeld. Daarmee zouden ook de beschikbare financiële middelen worden gedecentraliseerd naar alle gemeenten. Met de invoering van het woonplaatsbeginsel wordt geregeld dat iedere gemeente verantwoordelijk wordt voor het bieden van beschermd wonen aan de eigen inwoners. Deze decentralisatie is meerdere malen uitgesteld. In mei 2025 is landelijk besloten dat invoering per 2026 ook niet haalbaar was en dus is de invoering weer uitgesteld.
Regionaal is in 2025 het convenant "Samenwerken aan beschermd wonen, opvang en zorg Twente" vernieuwd. En op subregionaal niveau zijn de bestaande samenwerkingsafspraken verlengd. Daarnaast is sinds 2025 de indicatiestelling voor BW voor inwoners met een licht verstandelijke beperking ondergebracht bij de centrumgemeente Almelo.